Gratis spullen in België: van amper moeite tot een nieuwe vaardigheid

Een paar dagen geleden belde het Rode Kruis me op, met een vraag dat ik geregeld van hen krijg: of ik nog eens plasma wilde komen geven. Ik ben universele plasmadonor, dus ze weten me te vinden ;). Ondertussen heb ik een tiental keer gedoneerd, en elke keer krijg ik er iets voor terug. Per plasmadonatie zijn dat twee dank-u-bonnen, die ik kan inruilen voor gratis spullen en uitstappen. Met zes bonnen haal je bv. een cinematicket. Drie keer een uurtje in een zetel liggen en ik zit gratis in de cinema (popcorn niet inbegrepen helaas).

Dat deed me er aan denken: Hoeveel gratis spullen en gratis uitstappen liggen er in België eigenlijk voor het rapen, zolang je maar weert waar je moet kijken? En dan bedoel ik niet de klassiekers zoals “drink kraantjeswater”, want dat weet je zelf ook wel.

Tijd voor een lijstje! Hieronder vind je, gerangschikt op hoeveel moeite je er zelf voor moet doen, net dat lijstje. Bovenaan staat wat je in vijf minuten vanuit je luie zetel kan regelen. Onderaan staat wat je eerst moet leren voor het iets oplevert. Ik heb alles nagekeken bij de officiële bron (stand oktober 2026), want zulke regels veranderen sneller dan ChatGPT of Claude het voor jou kan opzoeken. De gratis laatste woensdag in de Antwerpse musea bijvoorbeeld bestaat al sinds 2021 niet meer.

Alle gratis dingen in één oogopslag

Niveau 1: gratis dingen vanuit je zetel

Slapende tegoeden: vergeten geld terughalen

Dit is de enige op de lijst met een deadline. Geld op een spaar-, zicht- of effectenrekening waar je vijf jaar niets mee deed, belandt uiteindelijk bij de Deposito- en Consignatiekas van FOD Financiën. Vergeten kluizen en levensverzekeringen ook. Eind 2025 lag daar zo’n €819 miljoen, volgens Wikifin.

Wat er sinds 1 september 2026 veranderd is: voor de meeste tegoeden heb je nog maar vijf jaar om dat geld op te eisen, waar dat vroeger dertig jaar was. En bedragen onder €250 mag de bank voortaan overdragen zonder eerst naar je te zoeken (dat was €60). VRT NWS noemde het terecht een laatste kans. Wie ooit een spaarboekje van de communie had en geen idee heeft waar dat gebleven is: nu even kijken.

Hoe? Log in via MyMinfin en klik op “Mijn slapende tegoeden raadplegen in e-DEPO”. Vijf minuten werk, en met wat geluk het best betaalde kwartiertje van je jaar.

Je ziekenfonds betaalt mee aan sport en kampen

Bijna iedereen in België is aangesloten bij een ziekenfonds, en bijna niemand leest wat er buiten de doktersrekeningen nog allemaal in zit. Een greep uit de bedragen voor 2026:

Wij zitten bij CM, en ik open de app af en toe gewoon om te kijken wat we nog kunnen krijgen. Het enige werk is het formulier of de app. Doe het meteen na het kamp, want achteraf vind je dat attest nooit meer terug (ervaring van iedere ouder, vermoed ik).

Kinderen reizen gratis met de trein

Bij de NMBS reizen tot vier kinderen jonger dan 12 gratis mee met een reiziger van minstens 12 die een geldig ticket heeft. Een ticket voor de kinderen heb je niet nodig, wel iets om hun leeftijd te bewijzen. Bij De Lijn rijden kinderen onder de 6 gratis, zonder limiet op het aantal, zolang er een betalende reiziger van minstens 12 bij is.

Onze twee zijn allebei jonger dan zes, dus voorlopig betalen we bij De Lijn en de trein enkel voor onszelf. Dat duurt jammer genoeg niet eeuwig.

Niveau 2: gratis dingen voor een vrije namiddag

Gratis musea, als je de juiste dag kiest

Gratis musea in België bestaan, maar je moet de kalender kennen:

• Brussel: elke eerste woensdag van de maand vanaf de namiddag gratis in onder meer het Magritte Museum, het Oldmasters Museum, Natuurwetenschappen en Kunst & Geschiedenis (vanaf 13 uur) en BELvue (vanaf 14 uur). Op de eerste zondag komen er nog een hoop bij, en een dertigtal is altijd gratis.
• Gent: Gentenaars kunnen sinds februari 2026 op de eerste zondag van de maand gratis binnen in onder meer STAM, MSK, S.M.A.K. en het Gravensteen. Op de eerste donderdag is er “Late Donderdag”, van 17.30 tot 22 uur.
• Brugge: inwoners van Brugge en de deelgemeenten kunnen altijd gratis naar alle Musea Brugge, met een online reservatie en je identiteitskaart.
• Leuven: in M Leuven zijn min-18-jarigen altijd gratis, en Leuvenaars op de eerste donderdagavond van de maand na 18 uur.
• Antwerpen: in het MAS zijn min-18-jarigen gratis, A-kaarthouders op de eerste dinsdag van de maand, en de boulevard, het panoramadak en het kijkdepot op de tweede verdieping zijn altijd gratis.

Open Bedrijvendag en andere gratis dagen

Open Bedrijvendag valt altijd op de eerste zondag van oktober, van 10 tot 17 uur en volledig gratis. Dit jaar was dat op 4 oktober, volgend jaar wordt het normaal 3 oktober 2027. Voor wie kinderen heeft is een fabriek of een bakkerij van binnen zien een uitstap die niets kost buiten de verplaatsing.

Voor in de agenda van volgend jaar: Erfgoeddag valt op zondag 18 april 2027, en Open Monumentendag en de Dag van de Landbouw vielen dit jaar allebei op 13 september. Allemaal gratis.

Gratis spullen lenen in de bib

In Gent is het lidmaatschap van de bib gratis en leen je alles gratis. Bij Muntpunt in Brussel ook, gezelschapsspellen inbegrepen (tot 15 stuks voor drie weken). Elders betaal je een kleine bijdrage, in Brasschaat bijvoorbeeld €8 per jaar voor volwassenen en niets voor min-18-jarigen.

Naast boeken en spellen kan je ook e-boeken lenen, en sinds september 2026 via een nieuw platform: drie titels tegelijk, zes weken lang. In veel bibs is dat gratis, maar elke bib bepaalt zelf de voorwaarden.

En dan zijn er de gereedschapsbibs, zoals de MAAKbar in Leuven of Tournevie in Brussel (€40 per jaar). Een klopboor kopen voor drie gaatjes per jaar? Lenen is dan een stuk logischer.

Gratis in het publiek bij een tv-opname

Een tip die weinig mensen kennen: bij heel wat Vlaamse programma’s is publiek gratis. Je schrijft in via VRT MAX of het productiehuis, vaak via een profiel op In The Picture. Bij Blokken zit je zo een namiddag in de studio in Vilvoorde. Bij De Afspraak krijg je er gratis parkeren en een halfuur in de publieksbar bij.

Eén ding om te weten: je geeft toestemming om in beeld te komen. Wie dus liever niet op tv verschijnt terwijl de schoonfamilie meekijkt, slaat deze beter over.

Weggeefwinkels voor gratis spullen

Een weggeefwinkel is precies wat het zegt: je brengt wat je niet meer nodig hebt en neemt mee wat je kan gebruiken. Voorbeelden zijn De Rode Lotus in Gent en de Weggeefwinkel Olmen in Balen. Let wel op: niet elke “weggeefwinkel” is echt gratis, sommige vragen een paar cent per stuk. Wil je liever iets verkopen dan weggeven, dan staat in mijn gids over tweedehands kopen en verkopen waar dat het best lukt.

Niveau 3: iets van jezelf geven (soms letterlijk)

Plasma of bloed geven: dank-u-bonnen voor gratis spullen

Terug naar de reden van deze post. Je geeft plasma in de eerste plaats om iemand anders te helpen, de bonnen zijn een bedankje. Maar het is een royaal bedankje. Het Rode Kruis geeft één dank-u-bon per bloeddonatie, twee per plasmadonatie en drie per bloedplaatjesdonatie. Die spaar je op en ruil je in:

Een plasmadonatie zelf duurt 30 tot 45 minuten, het hele bezoek iets meer dan een uur. Je mag om de 14 dagen plasma geven, en na een bloeddonatie wacht je 28 dagen. Nieuwe donors zijn tussen 18 en 66 jaar en wegen minstens 50 kilo.

Even rekenen, want dat kan ik niet laten. Om de 14 dagen plasma geven is in theorie 26 keer per jaar, goed voor 52 bonnen. Dat is twee keer Walibi. Of je lichaam en je agenda dat volhouden is een andere vraag, en het Rode Kruis kijkt sowieso mee naar wat voor jou haalbaar is.

Zelf zit ik dus aan een tiental donaties. Ik heb bloedgroep AB, en volgens het Rode Kruis kan plasma van AB gebruikt worden voor patiënten van elke bloedgroep. Daarom bellen ze me ook zelf op. Heb jij ook AB, dan is plasma geven misschien net iets voor jou. 😉 Mijn eigen bonnen gingen tot nu toe vooral naar cinematickets, bij Kinepolis in mijn geval.

Smaakpanels en experimenten aan de unief

Bedrijven willen weten of hun nieuwe chips beter smaken dan die van de concurrent, en daar hebben ze proevers voor nodig. Bij Consumer Feedback (met proeflokalen in Evere en Antwerpen) krijg je per blinde proefsessie “een vergoeding van tien tot tientallen euro” in aankoopbonnen.

Universiteiten zoeken dan weer deelnemers voor experimenten. Aan de UGent ging het de voorbije jaren om bijvoorbeeld een Coolblue-bon van €10 voor een halfuur of €20 tot €30 voor anderhalf uur met een eyetracker door Gent wandelen. Reken op €10 tot €20 per uur, vaak in bonnen. De studies staan op de nieuwspagina’s van de universiteiten en op hun inschrijvingsplatformen (UGent en KU Leuven werken met Sona).

UiTPAS: punten sparen voor gratis cultuur

Met een UiTPAS krijg je een punt per vrijetijdsactiviteit die je bezoekt. Die punten ruil je in voor gratis tickets, korting of cadeautjes, en dat in alle UiTPAS-regio’s in Vlaanderen en Brussel. De pas kost maximaal €5, in Gent €2 voor min-18-jarigen.

Met kansentarief kost de pas meestal €1 of niets, en krijg je 80% korting in je eigen regio. Ook de museumpas kost dan €12,95 in plaats van €64,95. Of je gemeente meedoet, check je op uitpas.be.

Niveau 4: gratis dingen in ruil voor je tijd

Vrijwilliger in een concertzaal

Concertzalen draaien op vrijwilligers, en die worden goed behandeld. Bij Het Depot in Leuven krijg je gratis concerttickets naar keuze, een T-shirt en twee vrijwilligersfeestjes per jaar. Bij Trix in Antwerpen ga je gratis naar concerten. De AB in Brussel werkt met een vrijwilligersvergoeding en een systeem waarmee je credits spaart voor concerten.

Filmfan? Wie op Film Fest Gent zeven shifts of meer draait, krijgt een vrijwilligerspas om na de shift films te zien (als er nog plaats is).

Gratis naar een festival als vrijwilliger

Bij de grote festivals werkt dit anders dan veel mensen denken. Rock Werchter bijvoorbeeld werkt via Altsien vzw, en die werkt enkel met verenigingen, dus niet met individuen. De vergoeding gaat naar de club, jij krijgt toegang en drank. Een voetbalclub uit Wakkerzeel staat er volgens VRT NWS al 40 jaar met een tent, met shifts van 6 tot 18 uur. Wie in een club zit, vraagt dus best eens rond.

Kleinere festivals laten je wel rechtstreeks inschrijven, en daar is de ruil vaak heel concreet. Nerdland Festival heeft er zelfs een hele trap van gemaakt:

Op Sfinks in Boechout krijg je per uur een credit (een drankje), een eetbon vanaf vier uur werk op een dag, en gratis vrijwilligerscamping.

Krijg je een vrijwilligersvergoeding, dan is die in 2026 belastingvrij tot €44,02 per dag en €1.760,83 per jaar.

Steward in het stadion

Gratis voetbal kijken als steward? Niet echt, want je werkt tijdens de match en staat vaak met je rug naar het veld. Je krijgt wel een belastingvrije vrijwilligersvergoeding per wedstrijd, bijvoorbeeld bij Club Brugge (vanaf 18 jaar, na vijf proefwedstrijden en een opleiding). Stewards vallen onder het verhoogde plafond van €3.233,91 per jaar.

Niveau 5: je lichaam ten dienste van de wetenschap

Proefpersoon in een klinische studie

Dit is het meest onconventionele idee op de lijst, en eerlijk gezegd eerder betaald worden dan gratis krijgen. Nieuwe geneesmiddelen worden eerst getest op gezonde vrijwilligers (fase 1), en daar staat een stevige vergoeding tegenover. Bij UZ Gent gaat het om €1.500 tot €4.000 voor een geneesmiddelenstudie van 8 tot 24 weken, en €300 tot €600 voor een vaccinstudie. Een studie die in april 2026 gezonde mannen van 18 tot 50 zocht, betaalde €4.550 voor vier keer drie nachten in het ziekenhuis, plus 16 opvolgbezoeken.

Volgens UZ Gent is die vergoeding volledig belastingvrij, want ze dekt je tijd, je moeite en je verplaatsingen. SGS in de regio Antwerpen zegt hetzelfde en geeft €50 als je gescreend wordt maar niet geselecteerd. Een oude tip die je nog vaak leest, de unit van Janssen in Merksem, klopt trouwens niet meer: J&J kondigde in 2025 de sluiting aan.

Nu het eerlijke stuk. De Belgische wet op experimenten op de menselijke persoon beschermt je: de opdrachtgever is aansprakelijk, zelfs zonder fout, en moet verzekerd zijn. Je mag ook niet aan twee fase 1-studies tegelijk deelnemen. Maar risicoloos is het nooit. In 2016 liep een studie in het Franse Rennes fout: één deelnemer stierf en vijf belandden in het ziekenhuis. Wie het overweegt, leest dus best de uitleg van het FAGG en stelt alle vragen bij de screening.

En ik? Als ik nog single was, had ik het gedaan. Ik stond zelfs lange tijd ingeschreven op de lijst voor studies, maar het is er nooit van gekomen. Met een vrouw en twee kleine kinderen thuis ligt dat nu anders.

Niveau 6: een vaardigheid leren die gratis spullen oplevert

Hier zit de meeste moeite, maar ook het meeste rendement: een vaardigheid blijft, en levert jarenlang gratis spullen en diensten op. Tijdens onze verbouwing van 18 maanden heb ik dat zelf gemerkt. Afbraakwerken, riolering, de fundering voorbereiden, aansluitingen voor water en elektriciteit, vloeren, pleisterwerk, scheidingswanden plaatsen en isoleren: dat heb ik allemaal leren doen. Elk uur dat ik zelf in het stof stond, hoefde ik geen vakman te betalen.

Repair Café: gratis laten herstellen, of zelf leren herstellen

In Vlaanderen waren er in 2023 al 135 Repair Cafés, met meer dan 2.000 vrijwilligers. Je brengt je kapotte broodrooster of je broek met een scheur, en een vrijwilliger herstelt hem samen met jou. Je geeft een vrije bijdrage, die meestal dient voor schroefjes en naaigaren.

Het interessante deel: als vrijwilliger leer je het zelf. In Limburg zijn er zelfs aparte leerplekken voor elektronica en textiel. In Wallonië en Brussel coördineert Repair Together nog eens 234 Repair Cafés.

Scheidsrechter worden: betaald voetbal kijken

Je kan vanaf 15 jaar scheidsrechter worden bij Voetbal Vlaanderen, en de basiscursus “Ref in One Day” duurt één dag (met online voorbereiding). Daarna krijg je per wedstrijd een vergoeding, plus een verplaatsingsvergoeding. Volgens het werkplan 2025-2026:

Het gratis deel: als scheidsrechter krijg je volgens de KBVB een vaste uitnodigingskaart, met “vrije toegang tot de wedstrijden gespeeld onder toezicht van de KBVB of de UEFA”. Op de rekruteringspagina van KMSV staat de Jupiler Pro League er uitdrukkelijk bij. Alleen voor de Rode Duivels en de finale van de Croky Cup geldt een aparte regeling. Scheidsrechters vallen ook onder het verhoogde plafond van €3.233,91 per jaar.

Fietsen leren herstellen bij de Fietsbieb

Kinderen groeien om de haverklap uit hun fiets. De Fietsbieb leent kinderfietsen uit tot en met 12 jaar, voor €30 per jaar (€10 met verhoogde tegemoetkoming) plus €20 waarborg, en je mag tussendoor wisselen voor een grotere. Er zijn er meer dan 120. De fietsen worden onderhouden door vrijwilligers, dus wie fietsen wil leren herstellen, zit daar goed.

LETS: je vaardigheid ruilen zonder geld

Kan jij goed koken en je buur goed behangen? Bij een LETS-groep help je iemand en krijg je punten, waarmee je dan zelf hulp “koopt”. Er komt geen euro aan te pas. In Vlaanderen en Brussel zijn er 31 groepen, de grootste is LETS Gent met 378 leden.

Een volkstuintje voor (bijna) gratis groenten

Een volkstuintje kost bijna niets. In Leuven betaal je €34,79 per jaar voor zo’n 33 m², in Genk €30 tot €90. Overal zijn er wachtlijsten. Of het echt gratis groenten oplevert, hangt helemaal af van hoe goed je kan tuinieren. Dat is dus precies de vaardigheid die je moet leren.

De vaardigheid zelf gratis (of half) leren

Bij de VDAB volg je ook als werkende meer dan 200 online opleidingen gratis. Werknemers kunnen daarnaast opleidingscheques gebruiken: Vlaanderen betaalt de helft van de factuur, tot €125 per schooljaar. Als zelfstandige val ik daar jammer genoeg naast.

Gratis dingen die bewust niet in de lijst staan

Twee dingen die je online nog vaak tegenkomt. Brandhout sprokkelen in het bos mag in Vlaanderen niet, en ook paddenstoelen of vruchten plukken is er verboden zonder toelating van Natuur en Bos. En de gemeenten die vroeger gratis kippen uitdeelden om afval te verminderen, werken nu meestal met een bon of een groepsaankoop aan kostprijs. In Lendelede krijg je bijvoorbeeld €5 per kip, voor maximaal drie.

Ik ga alvast mijn volgende twee dank-u-bonnen halen. Ken jij nog gratis spullen of gratis dingen in België die hier ontbreken? Laat het weten in de comments, dan vul ik de lijst aan. 😉

Wil je een mailtje als er een nieuwe post online staat? Schrijf je hieronder in. Je krijgt dan een kort bericht met de link, zonder automatische reeksen of wekelijkse nieuwsbrief vol dingen waar je niet om vroeg. Je kiest zelf of je alle posts wil, enkel de portefeuille-updates of enkel het nieuws voor freelancers. (Het formulier is voorlopig nog in het Engels, de posts gelukkig niet.)